Długi Targ

Długi Targ ongiś pełnił funkcję rynku Głównego Miasta. Stoi przy nim gotycko- renesansowy Ratusz Głównego Miasta, z wysmukłą, wysoką na 82 m wieżą, zwieńczoną renesansowym hełmem i złoconą statuą Zygmunta Augusta.

Gdańsk

Gdańsk, (457 000 mieszkańców). miasto wojewódzkie (siedziba województwa pomorskiego) i powiat grodzki, leży u ujścia Wisły do Zat. Gdańskiej. Wraz z Gdynią i Sopotem tworzy konurbację Trójmiasto. Największe miasto, główny ośrodek gospodarczy, kulturalny i naukowy północnej Polski. Jeden z największych portów nad Morzem Bałtyckim; połączenie promowe z Nynäshamn (Szwecja). Międzynarodowy Port Lotniczy Gdańsk im Lecha Wałęsy na zachód od centrum miasta. Szkoły wyższe, w tym Uniwersytet Gdański (od 1970), Politechnika Gdańska (założ. 1904), Akademia Medyczna, Akademia Muzyczna, Akademia Sztuk Pięknych, Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu; instytuty naukowo-badawcze związane z morzem i gospodarką morską. Opera, teatry, filharmonia. Ośrodek turystyczny o międzynarodowym znaczeniu. Muzeum Narodowe, Centralne Muzeum Morskie, Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, Muzeum Archeologiczne, Muzeum Etnograficzne, statek-muzeum s/s Sołdek. Po Krakowie największe w Polsce nagromadzenie zabytków najwyższej klasy, odbudowanych, a w części zrekonstruowanych po zniszczeniach wojennych.

Wzmiankowany pod datą 997, w Żywocie św. Wojciecha, w XI i XIII w. stolica księstwa pozostającego w przeważnie luźnych związkach z państwem polskim, prawa miejskie 1236. W 1308-1454 w rękach Krzyżaków. Po inkorporacji do Polski obdarowany przez królów licznymi przywilejami, XV-XVII w. główne centrum bałtyckiego handlu morskiego. W 1793 włączony do Prus (1807-15 wolne miasto zależne od Francji). 1920-39 wraz z okolicą tworzył Wolne Miasto Gdańsk. Tu 1 września 1939 padły pierwsze strzały II wojny światowej (atak na polski garnizon na Westerplatte). Silnie zniszczony podczas działań wojennych 1945, po wojnie odbudowany. W 1970 i 1980 miejsce strajków i wystąpień robotniczych; a także narodzin „Solidarności”; podpisanie 31 VIII 1980 porozumienia między strajkującymi a Komisją Rządową zainicjowało proces przemian gospodarczych i politycznych w Polsce.

Centralną część Gdańska tworzą średniowieczne założenia Głównego Miasta i Starego Miasta, Reprezentacyjną osią Głównego Miasta, położonego na lewym brzegu Motławy, jest ul. Długa wraz z Długim Targiem, jeden z najpiękniejszych w Europie traktów ulicznych, zwany też Drogą Królewską (wjeżdżali tędy królowie polscy), dziś deptak spacerowo-handlowy. Długi Targ jest otoczony gotyckimi, renesansowymi i barokowymi kamienicami. Szczególną pozycję zajmuje Dwór Artusa, przed nim Fontanna Neptuna. Narożnik Długiej i Długiego Targu zajmuje ratusz Głównego Miasta. W pobliżu gotycki kościół Wniebowzięcia NMP (Mariacki), największy w świecie kościół ceglany. W Głównym Mieście są też inne gotyckie kościoły, zabytkowe kamienice z charakterystycznymi przedprożami, na obrzeżach wspaniałe bramy, nad Motławą gotycki Żuraw portowy. Najcenniejszymi zabytkami Starego Miasta są gotyckie kościoły św. Katarzyny i św. Brygidy, renesansowy Ratusz Staromiejski, Dom Opatów Pelplińskich w stylu renesansu niderlandzkiego. Na południe od Głównego Miasta, na Starym Przedmieściu, stoi późnogotycki zespół klasztorny Franciszkanów. Poza historycznym Śródmieściem wyróżnić należy zespół opactwa Cystersów w Oliwie z romańsko-gotycką katedrą (wyposażenie głównie manierystyczne i barokowe, słynne organy) oraz Twierdzę Wisłoujście, wspaniały zabytek architektury fortyfikacyjnej, od gotyku po klasycyzm.

Na północ od Śródmieścia rozciąga się, wzdłuż Martwej Wisły, rozległy port gdański. Przed bramą graniczącej ze Śródmieściem Stoczni Gdańskiej stoi Pomnik Poległych Stoczniowców. Po prawej stronie ujściowego odcinka Wisły ciągnie się wąski półwysep Westerplatte, pamiętny z bohaterskiej obrony polskiej załogi we wrześniu 1939. Tu, na wysokim kopcu, stoi Pomnik Obrońców Wybrzeża. Na wschód od Westerplatte leży nowoczesny Port Północny, najgłębszy na Bałtyku, dostosowany do przeładunku towarów masowych. Na wybrzeżu Zatoki Gdańskiej, na zachód i na wschód od terenów portowych, ciągną się plaże i kąpieliska.

W Gdańsku urodzili się: astronom Jana Heweliusz (1611-87), fizyk, wynalazca termometru rtęciowego Gabriel Fahrenheit (1686-1736), filozof Artur Schopenhauer (1788-1860), pisarz, laureat literackiej Nagrody Nobla Günter Grass (ur. 1927).