Brama Królewska

Szczecin (409 000 mieszkańców). miasto wojewódzkie (siedziba województwa zachodniopomorskiego), powiat grodzki, nad Odrą, niedaleko od jej ujścia do Zalewu Szczecińskiego, w pobliżu granicy z Niemcami. Największe miasto, główny ośrodek życia gospodarczego i kulturalnego północno-zachodniej części kraju. Ośrodek przemysłowy, handlowo-finansowy i usługowy. Wielki port morski, wraz ze Świnoujściem tworzy zespół portowy (jeden z największych, pod względem wielkości przeładunków, na Bałtyku); port rzeczny. Węzeł kolejowy i drogowy. W pobliżu graniczne przejścia drogowe do Niemiec: Kołbaskowo (na autostradzie do Berlina) i Lubieszyn. Port lotniczy znajduje się na północny wschód od Szczecina, pod Goleniowem. Szkoły wyższe, w tym Uniwersytet Szczeciński, Politechnika Szczecińska, Akademia Rolnicza, Pomorska Akademia Medyczna, Akademia Morska, Akademia Rolnicza. Teatry, opera, filharmonia. Ośrodek turystyczny. Muzeum Narodowe, Muzeum Morskie, Muzeum Historii Miasta Szczecina, Galeria Sztuki Współczesnej, muzeum na Zamku.

W IX-XII w. pomorski gród i osada targowo-rzemieślnicza. Prawa miejskie 1237. Od 1295 stolica księstwa szczecińskiego, od 1478 stolica zjednoczonego Pomorza Zachodniego, niezależnego (do 1637) księstwa w składzie Rzeszy Niemieckiej. Później pod panowaniem szwedzkim, od 1713 w rękach Prus, do których od 1720 należał oficjalnie, był stolicą prowincji Pomorze (Pommern). Do 1945 Stettin. III-IV 1945 ciężkie walki o miasto, które w ich wyniku (a także wskutek wcześniejszych bombardowań) uległo poważnym zniszczeniom, szczególnie zabytkowe śródmieście, port i przemysł.

Centralna część Szczecina leży na lewym, zachodnim brzegu Odry, na morenowej wysoczyźnie i jej stokach opadających do rzeki. Dawna zabudowa niewielkiego Starego Miasta została w wyniku bombardowań prawie doszczętnie zniszczona, odbudowano najcenniejsze budowle (gotycka archikatedra Św. Jakuba Apostoła, gotyckie kościoły, gotycko-barokowy ratusz, barokowe pałace, niektóre kamienice), uzupełniając nową zabudową. Z dawnych obwarowań miejskich pozostała gotycka Baszta Siedmiu Płaszczy i mały fragment murów.

Przy północnym skraju Starego Miasta wznosi się odbudowany gotycko-renesansowy Zamek Książąt Zachodniopomorskich. Na północny wschód od zamku, oddzielone od niego wąwozem z Trasą Zamkową, górują nad Odrą reprezentacyjne Wały Chrobrego.

Na zachód od Starego Miasta rozciąga się współczesne śródmieście, rozplanowane po zniesieniu 1875 fortyfikacji, ma charakterystyczny układ urbanistyczny, oparty na systemie placów gwiaździstych i szerokich alei. Głównymi i najruchliwszymi ulicami są aleje: Marszałka Józefa Piłsudskiego, Wojska Polskiego, Niepodległości i Wyzwolenia. Centrum komunikacyjne stanowi pl. Zwycięstwa, przy nim barokowa Brama Portowa. Peryferyjne dzielnice mają charakter willowy, wiejski lub przemysłowy.

Szczecin słynie z bogactwa zieleni w parkach i ogrodach. W jego granicach znajdują się Park Leśny Arkoński z Jeziorem Głębokim (kąpielisko), łączący się z Puszczą Wkrzańską oraz Park Leśny Zdroje z Jeziorem Szmaragdowym (w dawnej kopalni kredy), łączący się z Puszczą Bukową. Na południowy zachód od śródmieścia leży na wzgórzach Cmentarz Centralny, największy w Polsce, jeden z najpiękniejszych w Europie. Przestrzeń między ramionami Odry zajmują łąki, lasy łęgowe i rozlewiska, a także port, najrozleglejszy w Polsce. Na północnym wschodzie, całkowicie w granicach Szczecina, płytkie jezioro Dąbie, czwarte co do powierzchni w Polsce, nad nim przystanie żeglarskie, plaże i kąpieliska. Na zamku szczecińskim urodziła się księżniczka Zofia Augusta Anhalt-Zerbst, późniejsza caryca rosyjska Katarzyna II (1729-96).