Katedra Św. Jana Chrzciciela

Gotycka archikatedra św. Jana Chrzciciela, wzniesiona w XIII-XIV w., stoi na miejscu najstarszej katedry z 1000. Po zniszczeniach wojennych została do 1946 odbudowana, wysokie na 97 m wieże zwieńczono 1991 stylowymi hełmami. Wewnątrz cenne wyposażenie, częściowo sprowadzone z innych kościołów.

Wrocław

Wrocław, (635 000 mieszkańców) miasto wojewódzkie (siedziba województwa dolnośląskiego), powiatowe i powiat grodzki, leży na Nizinie Śląskiej, nad Odrą. Największe miasto, główny ośrodek gospodarczy, kulturalny i naukowy pd.-zach. części Polski. Ośrodek przemysłowy, handlowy i finansowy. Wielki węzeł kolejowy i drogowy, port rzeczny; międzynarodowy port lotniczy im. Mikołaja Kopernika (Wrocław-Strachowice) na zachodnich peryferiach miasta. Szkoły wyższe, w tym Uniwersytet Wrocławski (założ. 1702 jako jezuicka akademia Leopoldina), Politechnika Wrocławska, Uniwersytet Ekonomiczny, Uniwersytet Przyrodniczy, Akademia Medyczna, Akademia Muzyczna, Akademia Sztuk Pięknych, Papieski Wydział Teologiczny. Oddział Polskiej Akademii Nauk, instytuty naukowo-badawcze. Biblioteki. Wydawnictwa (m.in. Ossolineum). Wytwórnia Filmów Fabularnych. Opera, znane teatry, filharmonia. Muzeum Narodowe, Ośrodek turystyczny. Muzea, m.in. Muzeum Narodowe, Muzeum Historyczne, Muzeum Archeologiczne, Muzeum Etnograficzne, Muzeum Archidiecezjalne, słynna Panorama Racławicka. Międzynarodowy Festiwal „Wratislavia Cantans” (IX). Jeden z największych w Polsce zespołów zabytkowych budowli, po zniszczeniach wojennych odbudowanych, a w wielu przypadkach starannie zrekonstruowanych.

Historyczna stolica Śląska. Ośrodek plemienny Ślężan, od ok. 990 w państwie pierwszych Piastów, od 1000 siedziba biskupstwa. W 1109 Bolesław Krzywousty pokonał pod Wrocławiem cesarza Henryka V, miejsce bitwy zwane jest Psim Polem. W okresie podziału dzielnicowego stolica dzielnicy śląskiej, siedziba piastowskich książąt. Prawa miejskie 1214, po zniszczeniu podczas najazdu Tatarów ponowna lokacja 1242. Od 1335 należał do Czech, od 1526 do Habsburgów austriackich, od 1741 do Prus (niemiecka nazwa Breslau). Aż do rozbiorów utrzymywał żywe kontakty z Polską, a biskupstwo we Wrocławiu do 1821 podlegało arcybiskupom gnieźnieńskim. Zamieniony przez hitlerowców w twierdzę (Festung Breslau), podczas trwającego II-V 1945 oblężenia zniszczony w 70%. Po wojnie odbudowany (część zabytkowych budowli zrekonstruowano) i rozbudowany.

Najstarszą częścią Wrocławia jest Ostrów Tumski, pierwotnie wyspa między odnogami Odry, w miejscu najdawniejszego grodu. Wznosi się tu gotycka archikatedra św. Jana Chrzciciela, jedna z najwspanialszych świątyń w Polsce, jest tu też kilka gotyckich kościołów oraz klasycystyczny pałac arcybiskupi.

Położone na lewym brzegu Odry główne miasto średniowieczne, dzisiejsze Stare Miasto, cechuje regularna sieć ulic. Centrum stanowi rozległy rynek, pośrodku stoi najpiękniejszy w Polsce gotycki ratusz, z wysoką na 66 m wieżą. Wokół rynku zabytkowe kamienice, najbardziej okazałe (Siedmiu Elektorów, Pod Błękitnym Słońcem, Pod Złotym Słońcem, Pod Gryfami) przy pierzei zachodniej. Na terenie Starego Miasta są też gotyckie kościoły, a na skraju, nad Odrą, wznoszą się barokowe budynki uniwersyteckie, wśród nich Collegium Maximum z przepysznie zdobioną salą Leopoldina. W miejscu dawnego zamku książęcego; w przylegającym do uniwersytetu kościele Św. Klary, znajdują się grobowce Piastów wrocławskich.

Funkcję śródmiejskiego centrum handlowego i komunikacyjnego przejęło w XIX w. dawne Przedmieście Świdnickie, położone na pd. od Starego Miasta . Na jego skraju w 1842 i 1843 powstały pierwsze na obecnym terenie Polski dworce kolejowe. Przy nich rozbudowano sieć handlową, gastronomiczną, hotele, banki, placówki kulturalne i rozrywkowe. Głównymi osiami handlowymi są ulice Świdnicka i Marszałka Piłsudskiego.

Śródmieście otaczają wieńcem dzielnice mieszkaniowe (w tym willowe) i przemysłowe. Dzielnice peryferyjne mają charakter przemysłowy, mieszkaniowy, rolniczy lub mieszany. Prawie we wszystkich dzielnicach postały powojenne blokowe osiedla mieszkaniowe.

Miasto dysponuje dużymi powierzchniami zieleni, parków (warto wyróżnić park Szczytnicki, jeden z największych i najbogatszych pod względem drzewostanu w Polsce), lasów, ogrodów działkowych, cmentarzy, a także terenów otwartych: pól, łąk, wód. Ogród Botaniczny wyróżnia się bogactwem kwiatów i największą w Polsce kolekcją kaktusów. Ogród Zoologiczny, najstarszy w granicach Polski (założ. 1865), zgromadził zwierzęta z całego świata.

Z Ogrodem Zoologicznym sąsiaduje wielka widowiskowa Hala Ludowa, zbudowana 1911-13 jako Hala Stulecia (Jahrhunderthalle, dla uczczenia setnej rocznicy Bitwy Narodów pod Lipskiem), wówczas największa budowla żelbetowa na świecie, została wraz z zespołem architektonicznym (m.in. wzniesiona z okazji Wystawy Ziem Odzyskanych 1948 Iglica) wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa.